Anlaşmalı Boşanma Nedir?
Anlaşmalı boşanma, evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve tarafların boşanma ile ilgili tüm hukuki sonuçlarda — nafaka, velayet, mal paylaşımı, tazminat gibi konularda — karşılıklı mutabakata varması halinde başvurulabilen, hızlı ve pratik çözüm sağlayan bir boşanma türüdür.
Tarafların hazırladığı protokolün mahkeme tarafından uygun bulunması hâlinde, dava genellikle tek celsede sonuçlanır. Bu özelliğiyle, çekişmeli boşanma davalarına kıyasla hem duygusal hem de hukuki süreci daha az yıpratıcı hâle getirir.
Adalet Bakanlığı’nın belirlediği hedef süre 40 gündür. Ancak süreç, dosyanın eksiksiz hazırlanması ve usule uygun ilerlenmesi durumunda daha kısa sürede de tamamlanabilir.
Bu noktada avukat desteği, yasal bir zorunluluk olmasa da hak kayıplarının önlenmesi açısından yaygın ve etkili bir uygulamadır.
Süreçte avukatla temsil yasal bir zorunluluk olmasa da, incelenen kararlar, hukuki sürecin sağlıklı ve eksiksiz yürütülmesi, hak kayıplarının önlenmesi ve usul kurallarına tam uyum sağlanması bakımından profesyonel hukuki destek almanın yerleşik ve son derece önemli bir uygulama olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Dava Açma Usulü
Anlaşmalı boşanma süreci, tarafların boşanma ve boşanmanın tüm fer’î sonuçları (velayet, nafaka, tazminat, mal paylaşımı vb.) üzerinde anlaştıklarını gösteren ve ıslak imzalarını taşıyan bir “Anlaşmalı Boşanma Protokolü” hazırlayıp dava dilekçesi ekinde mahkemeye sunmalarıyla başlar.
Mevcut bir çekişmeli boşanma davası da, yargılamanın herhangi bir aşamasında (temyiz aşaması dahil) bu protokolün sunulmasıyla anlaşmalı boşanma davasına dönüştürülebilir.
Anlaşmalı Boşanmanın Şartları
(Türk Medeni Kanunu m.166/3 uyarınca)
Yargıtay içtihatları bu şartların tam ve eksiksiz yerine getirilmesini zorunlu kılar. Şartlar şunlardır:
1. En Az Bir Yıllık Evlilik:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2023/582 E. sayılı kararında da vurgulandığı üzere:
“Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.”
Bu şart, dava tarihi itibarıyla aranır ve mahkeme tarafından re’sen (kendiliğinden) gözetilir.
2. Tarafların Mahkemeye Birlikte Başvurması veya Davayı Kabul Etmesi:
Taraflardan biri dava açmışsa, diğer eşin bu davayı kabul ettiğini belirtmesi yeterlidir. Aksi hâlde eşlerin birlikte başvuru yapması gerekir.
3. Boşanmanın Sonuçlarında Eksiksiz Mutabakat:
Tarafların boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu (velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası) gibi konuların tümünde eksiksiz bir mutabakata varmış olmaları gerekir.
4. Tarafların Mahkemece Bizzat Dinlenmesi:
Hâkim, tarafların kimlik tespitini yaptıktan sonra, protokoldeki imzaların kendilerine ait olup olmadığını ve protokol içeriğini serbest iradeleriyle kabul edip etmediklerini bizzat teyit etmelidir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2023/5092 E. sayılı kararında bu husus şöyle ifade edilmiştir:
“Taraflar duruşmaya çağrılıp bizzat beyanları da alınmak suretiyle bir karar verilmek üzere hükmün bozulmasına karar vermek gerekmiştir.”
Bu şart o kadar katıdır ki, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2023/5030 E. sayılı kararında, cezaevinde bulunan ve vasisi tarafından temsil edilen eşin bizzat dinlenememesi nedeniyle anlaşmalı boşanma koşullarının oluşmadığına hükmedilmiştir.
5. Hâkimin Anlaşmayı Uygun Bulması:
Hâkimin rolü, tarafların anlaşmasını mekanik olarak onaylamak değildir. Hukuk Genel Kurulu kararında belirtildiği gibi:
“Hâkimin… boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır.”
Hâkim, özellikle çocukların menfaatini gözeterek protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir ve bu değişikliklerin taraflarca kabul edilmesi hâlinde boşanmaya karar verir.
Yargıtay Kararlarıyla Açıklama
Anlaşmalı boşanma sürecinin temelini “Anlaşmalı Boşanma Protokolü” oluşturmaktadır. Bu protokol, davanın özüdür ve tarafların boşanma iradesinin yanı sıra boşanmanın tüm sonuçları üzerindeki mutabakatlarını içermelidir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2024/7992 E. sayılı kararında belirtildiği gibi:
“Boşanma ve fer’îleri, eşya ve ziynet alacakları, mal rejimi tasfiyesinden kaynaklı alacaklar ve yargılama giderleri ile vekâlet ücreti konusunda” anlaşmayı kapsamalıdır.
Yine Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2023/356 E. sayılı kararında bu durum şöyle ifade edilmiştir:
“Davacı kadın ve davalı erkek; temyiz tarihinden sonra birlikte verdikleri 13.02.2023 tarihli dilekçe ile, anlaşmalı boşanmaya karar verdiklerini ve davaya anlaşmalı boşanma davası olarak devam edilmesi talebinde bulunmuş, dilekçe ekinde 06.02.2023 tarihli anlaşmalı boşanma protokolü sunmuşlardır.”
Avukat Tutulmasının Gerekliliği
Anlaşmalı boşanma davası açmak veya yürütmek için avukat tutulmasının yasal bir zorunluluk olduğuna dair bir hüküm bulunmamaktadır. Ancak kararların neredeyse tamamında davanın “davacı vekili” ve “davalı vekili” aracılığıyla yürütüldüğü görülmektedir. Protokollerin sunulması, dilekçelerin verilmesi ve diğer usuli işlemlerin avukatlar tarafından yapıldığına sıkça rastlanmaktadır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2023/9830 E. sayılı kararında şu ifadeye yer verilmiştir:
“Davalı-davacı erkek vekili tarafından sunulan 31.05.2024 havale tarihli dilekçede tarafların dilekçe ekinde sunulan boşanma protokolü doğrultusunda anlaşmalı olarak boşanmalarına karar verilmesi talep edilmiştir.”
Bu durum, sürecin karmaşıklığı, protokolün hukuki sonuçlarının ağırlığı ve tarafların haklarını tam olarak koruyabilmeleri açısından avukat desteğinin fiiliyatta ne kadar önemli ve yaygın olduğunu göstermektedir.
Sonuç
Yargıtay içtihatları doğrultusunda, anlaşmalı boşanma davası; evliliği en az bir yıl sürmüş olan eşlerin, boşanma ve tüm fer’î sonuçları üzerinde tam bir mutabakata vararak hazırladıkları bir protokolü mahkemeye sunmaları ve hâkim huzurunda bu anlaşmayı serbest iradeleriyle bizzat teyit etmeleriyle mümkün olmaktadır.
Hâkimin bu anlaşmayı uygun bulması nihai şarttır. Süreçte avukatla temsil yasal bir zorunluluk olmasa da, incelenen kararlar, hukuki sürecin sağlıklı ve eksiksiz yürütülmesi, hak kayıplarının önlenmesi ve usul kurallarına tam uyum sağlanması bakımından profesyonel hukuki destek almanın yerleşik ve son derece önemli bir uygulama olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
📞 Sürece dair detaylı bilgi almak ve profesyonel hukuki destek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.